TIU GLOBAL TADQIQOTLAR VA INNOVATSIYALAR ILMIY JURNALI Vol.2/2026

Ushbu tadqiqot oliy ta’lim tizimida o‘qituvchilar malaka tarkibining (qualification composition) ta’lim “output”iga ta’sirini ta’limga moslashtirilgan education-augmented Cobb–Douglas ishlab chiqarish funksiyasi orqali baholaydi. An’anaviy yondashuvlarda o‘qituvchilar mehnati ko‘pincha bir xil (homogeneous) input sifatida qaraladi; mazkur ish esa akademik daraja bo‘yicha farqlanishni modelning o‘ziga kiritadi. Xususan, o‘qituvchilar Master-level (akademik darajasiz) va PhD/DSc toifalariga ajratilib, ularning ta’lim natijasiga qo‘shayotgan hissasi alohida elastikliklar orqali talqin qilinadi. Empirik tahlil O‘zbekiston oliy ta’lim tizimi bo‘yicha rasmiy ma’muriy statistik ma’lumotlarga tayangan holda, eng so‘nggi o‘quv yili kesimidagi (cross-sectional) farqlanishni ko‘rib chiqadi. Natijalar PhD/DSc toifasidagi o‘qituvchilarga mos elastiklik Master-level toifasidan yuqoriroq ekanini ko‘rsatib, yuqori malakali kadrlar ulushini oshirish ta’lim “output”ini faqat miqyos (scale) orqali emas, balki sifat tarkibi (composition/quality) orqali ham yaxshilashini anglatadi. Ishning amaliy ahamiyati shundaki, kadrlar sonini ko‘paytirmasdan ham, doktorantura tayyorgarligi va akademik “upgrading” siyosatlari orqali samaradorlikni oshirish imkonini asoslaydi. Tadqiqot cheklovi sifatida, natijalar bir yil kesimidagi bog‘liqliklarni ifodalaydi va dinamik hamda qat’iy sababiy (causal) xulosalarni talab qiladigan panel ma’lumotlar kelgusidagi izlanishlar uchun dolzarbligicha qoladi.

Мазкур мақолада коррупцияга қарши курашишда давлат органларининг фаолияти, халқаро тажриба ва Ўзбекистон Республикаси учун истиқболлар масалалари тадқиқ этилган. Мақолада Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашишнинг ҳозирги ҳолати, қонунчилик асослари, ваколатли давлат органлари фаолиятининг асосий йўналишлари, шунингдек АҚШ, Франция, Корея Республикаси ва Қозоғистон Республикасининг коррупцияга қарши курашиш тизимлари таҳлил қилинган. Хорижий мамлакатларнинг илғор тажрибаларини ўрганиш асосида Ўзбекистонда мазкур соҳани такомиллаштириш бўйича амалий таклифлар келтирилган.

Mazkur maqolada tijorat banklarida risk madaniyatini baholash va boshqarish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi bank xodimlarida riskka bo‘lgan munosabatni tizimli ravishda o‘lchash imkonini beruvchi amaliy modelni ishlab chiqishdan iborat. Ushbu maqsadda Risk Madaniyati Indeksi (Risk Culture Index - RCI) modeli taklif etildi. Model Bank nazorati bo‘yicha Bazel qo‘mitasi, Moliyaviy barqarorlik kengashi hamda Risklarni boshqarish instituti tomonidan ilgari surilgan yondashuvlarga asoslanadi. Maqola natijalari tijorat banklarida risk madaniyatini baholash va boshqarish tizimini takomillashtirishda amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, bank risklarini samarali boshqarish jarayonlarini qo‘llab-quvvatlashga xizmat qiladi.

Mazkur tadqiqot 2019-yildan 2025-yil I choragigacha bo‘lgan davrda O‘zbekistonning davlat tashqi qarzi dinamikasi, tuzilishi va barqarorligini tahlil qiladi. Tadqiqotda makroiqtisodiy tendensiyalar, qarzning tarkibi kabi ko‘rsatkichlar baholandi. Nominal tashqi qarz 2019-yildagi 17,8 mlrd AQSh dollaridan 2025-yil I choragiga kelib 35,6 mlrd AQSh dollarigacha oshganiga qaramay, qarzning YaIMga nisbati iqtisodiy o‘sish sur’atlarining yuqoriligi va xalqaro zaxiralarning ortishi hisobiga nisbatan barqaror saqlanib qoldi.

Mazkur maqola ekologik xarajatlar va yashil iqtisodiyot indikatorlarining milliy iqtisodiyot barqaror rivojlanishiga ta’sirini tahlil qiladi. Tadqiqot resurslar samaradorligi, toza energiya sarmoyalari va ekologik soliqlarning YaIM o‘sishi, bandlik va iqtisodiy barqarorlikka ta’sirini qiyosiy statistik ma’lumotlar asosida baholaydi. Natijalar yashil tashabbuslar qisqa muddatda xarajat talab qilishi mumkinligini, biroq o‘rta va uzoq muddatda innovatsiyalarni rag‘batlantirib, iqtisodiy raqobatbardoshlik va barqarorlikni oshirishini ko‘rsatadi. Xulosa sifatida, ekologik omillarni iqtisodiy siyosatda asosiy ko‘rsatkich sifatida integratsiya qilish zarurligi asoslab beriladi.

Мазкур мақолада Янги Ўзбекистон иқтисодиётидаги таркибий трансформация жараёнлари таҳлил қилинган. Иқтисодий ўсиш динамикаси, тармоқлар таркибидаги ўзгаришлар ҳамда иқтисодий ўсишнинг янги драйверлари баҳоланган. Шунингдек, технологик ривожланиш ва илмий-тадқиқот ишлари интенсивлиги асосида таркибий ўзгаришларнинг миқдорий баҳоси келтирилган. Таҳлил натижалари сўнгги йилларда ижобий силжишлар мавжудлигини, бироқ юқори технологияли тармоқларни ривожлантириш зарурати сақланиб қолаётганини кўрсатади. Мақолада иқтисодий сиёсатни такомиллаштириш бўйича амалий таклифлар илгари сурилган.

Kriptotahlil – shifrlash algoritmning maxfiy kalitini yoki barqarorlik darajasini belgilaydigan fan sohasi. Hozirgi vaqtda zamonaviy kriptografik algoritmlarni kriptotahlil qilishning bir nechta usullari mavjud. Shu bilan birga, mashinani o‘rganish texnologiyalari rivojlanishi bilan chuqur o‘rganishga asoslangan kriptoanaliz faol ravishda o‘rganilmoqda. Bugungi kunda yengil blokli shifrlarga oddiy matnli hujumlar kabi kriptoanaliz usullari ma‘lum. Ushbu maqolada biz har bir kalit biti uchun alohida modeldan foydalangan holda mashinani o‘rganish texnikasida kalitlarni tasniflash uchun chuqur o‘qitish usulini ko'rib chiqamiz. Biz ushbu usuldan yengil blokli S-AES algoritmining kalitini bashorat qilish uchun foydalanamiz. Va biz kalitning har bir bitiga asoslangan mashinani o‘rganish texnikasiga asoslangan usulni taklif qilamiz. Ushbu usul yordamida mashinani o‘rganishning aniqligi ma‘lumotlar to‘plamiga va unga kiritilgan parametrlarga qarab turli qiymatlar bo‘yicha o‘zgarishi kuzatilgan.